بافت قالی های تصویری که با ظهور اسلام و گرایش ایرانیان به این دین الهی متوقف شده بود، از اواخر قرن 9 هجری دوباره از سر گرفته شد و تا به امروز ادامه یافت. «لیلا دادگر»، کارشناس فرش و مدیر موزه فرش ایران عقیده دارد بر مبنای متون تاریخی به جا مانده از گذشته و شواهدی نظیر فرش پازیریک، بافت قالی هایی با تصاویر انسان و حیوان پیش از ظهور اسلام در ایران رواج داشته و پس از گرویدن ایرانیان به دین اسلام، برای مبارزه با بت پرستی و جلوگیری از پیدایش این شیوه در ایران با توجه به تعالیم اسلام از بافت قالی هایی که نقش حیوان یا انسانی را به تصویر کشد، خودداری کردند. وی افزود: «از اواخر قرن 9 هجری قمری، قالی بافان ایرانی با استفاده از ذوق و هنر خود تصاویری از حیوان ها و انسان ها را با گل و گیاه آمیختند و به گونه ای استتار شده، بر فرش ها نقش دادند. چرا که تصویرگری با تار و پود فرهنگ ایرانی آمیخته شده بود. همچنان که ایرانیان باستان بر جای جای کوه ها، در مسیر گذرگاه های اصلی و شاه راه ها و بر در و دیوار قصر هایشان، تاریخ و هنر خود را به تصویر کشیده اند. بنابراین از اواخر قرن 9 ه.ق تصاویر انسانی در حال شکار در زمینه ای از گل و بته و گیاه نقش بست و شکل گرفت.» دادگر اوج به کار بردن تصویر بر فرش ها را قرن 13 و 14 ه.ق می داند: «تصویر به طور مجزا از قرن 12 وارد هنر قالی بافی ایرانی شد، اشاعه یافت و در قرن 13 و 14 هجری قمری اوج گرفت.» وی قدیمی ترین قالی تصویری موجود در ایران را یک قالی صفوی در بخش دوران اسلامی موزه ملی ایران دانست و گفت: «در ترنج مرکزی این فرش 4 درنا در حال پرواز هستند و اطراف آنها با گل و بته پوشیده شده است که قدیمی ترین قالی تصویری ایران محسوب می شود.» این کارشناس فرش با ابراز تاسف از نابودی زود هنگام فرش به دلیل آسیب پذیر بودن مواد تشکیل دهنده آن بر وجود فرش های تصویری قدیمی تر حتی در دوران پیش از اسلام تاکید کرد و افزود: «توضیحاتی که درباره فرش شگفت انگیز بهارستان در میان نسخ تاریخی دیده می شود و همچنین وجود تصاویری که بر فرش هخامنشی پازیریک نقش بسته، دلیلی بر وجود فرش های تصویری پیش از اسلام است.» در حال حاضر در موزه فرش نیز، قالی های تصویری بسیاری با مضامین مذهبی و داستان های قرآن نظیر قربانی کردن حضرت اسماعیل (ع)، قالی هایی با چهره دراویش و صوفیان نظیر چهره نور علیشاه، قالیچه های نقش شاهی مانند قالیچه هوشنگ شاه و شاه عباس بافت کرمان، قالی هایی با تصاویری از داستان های حماسی و عاشقانه ملهم از ادبیات کلاسیک ایران مانند خمسه نظامی، داستان استحمام شیرین، لیلی و مجنون، شکار بهرام گور، مام وطن و شیخ صنعان و دختر ترسا وجود دارد.
|